K

Kabuto
wyhodowane przez japończyków formy Astrophytum asterias
p. Super Kabuto i Miracle Kabuto

Kajmany
(Cayman Islands) kolonia brytyjska w Ameryce Środkowej, na Morzu Karaibskim
wyst. Harrisia gracilis, Leptocereus leonii, Opuntia (dillenii, spinosissima), Pilosocereus royenii, Selenicereus (boeckmannii, grandiflorus)

Kaktofil
lubiący kaktusy, miłośnik kaktusów

Kaktusy, Kaktusowate
p. Cactaceae

Kalcyfity
wapieniolubne rośliny

Kalifornia (California)
st. w zach. części USA nad O.Spokojnym (wyst. m.in. Opuntia, Sclerocactus, Escobaria, Echinocereus)

Kalifornia Dolna
st. w Meksyku w płn. części Płw. Kalifornijskiego, liczne obszary pustynne

Kalifornia Dolna Płd.
st. w Meksyku w płd. części Płw. Kalifornijskiego

Kalifornijska Zatoka
część O.Spokojnego u wybrzeży Am. Północnej oddzielona od otwartego oceanu Płw. Kalifornijskim

Kalifornijski Półwysep
płw. w płn.-zach. części Meksyku, między O.Spokojnym a Zat.Kalifornijską, górzysty - góry Sierra San Pedro Martir, roślinność, pustynna i półpustynna

Kalus, Kallus
tkanka przyranna, tkanka miękiszowa wytwarzana przez miazgę, powstająca na zranionej powierzchni dzięki intensywnym podziałom komórek

Kalyx
p. kielich

Kamba
indiańska nazwa Lophophora williamsi

Kambium, Cambium
p. miazga

Kanada
państwo w płn. części Am.Północnej, nieliczne kaktusy wyst. w południowych stanach Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Kolumbia Brytyjska
Coryphantha vivipara, Opuntia columbiana, Opuntia fragilis, Opuntia polyacantha

Kaptan
środek grzybobójczy w postaci proszku, stosowany do suchego zaprawiania nasion lub w postaci zawiesiny do podlewania i opryskiwania roślin

Kariokineza
podział jądra komórkowego, któremu towarzyszy wyodrębnianie się chromosomów i precyzyjny podział materiału genetycznego między jądra potomne (rozróżniamy k. redukcyjną i k. somatyczną)

Kariokineza redukcyjna
p. mejoza

Kariokineza somatyczna
p. mitoza

Karmin
jaskrawoczerwony barwnik otrzymywany z koszenili

Karotenoidy
roślinne barwniki biorące udział w fotosyntezie, występujące w chloroplastach, chromoplastach roślin, dzielą się na karoteny i ksantofile

Karoteny
roślinne barwniki (pomarańczowe lub czerwone) należące do karotenoidów, występują w owocach, w korzeniu marchwii

Kaudeks
spichrzowa część pędu roślin zawierająca wodę i substancje zapasowe, która nie bierze udziału w asymilacji, pęd trwały, szorstki, nieraz ukryty pod ziemią

Kaudeksowe rośliny
rośliny wytwarzające kaudeks, w których występuje podział na część spichrzową (kaudeks) oraz zwykle krótko żyjące napowietrzne organy. Nie stanowią one zwartej grupy systematycznej (pochodzą z 36 rodzin i ponad 100 rodzajów), np. Beucarnea, Dioscorea, Brachystema, p. pachycaule

Kenia
państwo na wsch. wybrzeżu Afryki
wyst. Rhipsalis baccifera ssp. erythrocarpa

Keramzyt
lekkie porowate tworzywo sztuczne, stosowane do produkcji cegieł, lekkich betonów, otrzymywane przez wypalanie uformowanych mechanicznie granulek z gliny. Stosowane jako podłoże mineralne do uprawy kaktusów

Kermes
naturalny barwnik otrzymywany z samic czerwców żyjących w pewnych gatunkach dębów, dawniej stosowany do barwienia jedwabiu i wełny na kolor szkarłatny (ciemnoczerwony, zbliżony do koloru krwi)

Kielich
(calyx) dolna zewnętrzna część okwiatu o listkach (działkach kielicha) zwykle zielonych, stanowiąca osłonę pąka kwiatowego, a potem rozwijającego się kwiatu, zwykle po zapyleniu, wraz z innymi częściami więdnie i odpada. Rozróżniamy k. zrosłopłatkowy (działki zrośnięte na co najmniej 2/3 długości) i k. wolnopłatkowy. Potocznie nazwa korona niektórych kwiatów przypominająca kielich

Kiełkowanie
pierwsza faza wzrostu rośliny, przejście nasion ze stanu spoczynku do fizjologicznej aktywności, z nasienia wyrasta korzeń zarodkowy (radicula) i pączek pędowy. Warunki niezbędne do kiełkowania to: odpowiednia temperatura (średnio u kaktusów 15-20 C, kakt.ciepłolubnych 20-25 C), obecność wody, dostęp tlenu, czasami dostęp światła.

Kladodia
(cladodia) pędy igiełkowate o ograniczonym wzroście, p. gałęziak, fyllokadia, platykladia

Kladyzm
(koncepcja filogenetyczna) kierunek w teorii i systematyce roślin (kaktusów), który przyjmuje że najważniejszym procesem w ewolucji roślin jest rozszczepienie się taksonów na dwa lub więcej taksony pochodne i stara się odtworzyć te zmiany w postaci tzw. drzewa filogenetycznego (stosowana m.in. przez Bergera, Buxbauma)
p. także esencjalizm, nominalizm, ewolucjonizm

Klasa
jednostka w systematyce roślin niższa od gromady obejmująca blisko spokrewnione rzędy roślin

Klasyfikacja roślin
p. systematyka roślin

Klasyfikacja binarna
(k.binominalna), p. binominalny system

Klejstogamiczne kwiaty
kwiaty nie otwierające się, przystosowane do samozapylenia, zapylające się własnym pyłkiem w pąkach kwiatowych, np. u roslin z rodzajów Cleistocactus, Frailea, Melocactus

Klimatyczne warunki (Klimat)
charakterystyczny dla danego obszaru, co roku powtarzający się, zespół zjawisk i procesów atmosferycznych, kształtujących się pod wpływem właściwości fizycznych i geograficznych tego obszaru (opady, nasłonecznienie, wilgotność, temperatura, wilgotność powietrza, zachmurzenie itp.). W zasadniczy sposób wpływają na kształtowanie się zasięgów gatunków, zbiorowisk i formacji roślinnych

Klon
potomstwo jednego osobnika identyczne pod względem właściwości dziedzicznych (powstałe w wyniku rozmnażania wegetatywnego lub tkankowego)

Klonowanie
p. tkankowe rozmnażanie

Klucz do oznaczania roślin
opracowanie służące do oznaczenia (określenia nazwy gatunkowej) rośliny, ułożony jest tak, że zestawia pary przeciwstawnych cech. Wybierając kolejno cechy odpowiadające danej roślinie można odnaleźć jej nazwę

Kłącze
(rhizom) poziomo rosnący pod ziemią pogrubiały pęd, z pąków rozmieszczonych na jego powierzchni wyrastają nowe pędy nadziemne

KokoGrunt
handlowa nazwa włókna kokosowego

Kokosowe włókno
p. włókno kokosowe

Kolec
ostro zakończony, mniej lub bardziej sztywny organ, będący wytworem epidermy lub tkanki leżącej pod nią, od cierni różni się brakiem połączenia z wiązkami przewodzącymi (stąd łatwo odłamuje się - np. kolce róży). Zbudowany jest ze sklerenchymy

Kolenchyma
p. zwarcica

"Kolce czy ciernie ?"
przyjmuje się że kaktusy mają CIERNIE - ponieważ są to przekształcone liście i wyrastają z tkanki wewnętrznej (kolce wyrastają z tkanki korowej i dają się łatwo odłamać)

Kolorado Wyżyna
wyż. śródgórska w płd.-zach. części USA, w Kordylierach; wys. 1800-3000 m, rozcięta głębokimi kanionami rz. Kolorado i jej dopływów; roślinność półpustynna

Kolumbia
(Colombia) państwo w płn-zach. części Am.Południowej, na zach. Andy i nadbrzeżne niziny, na wsch. i płd. Niz.Orinoko i Niz.Amazonki, klimat równikowy wilgotny i podrównikowy
wyst. m.in. Acanthocereus columbianus, Armatocereus humilis, Discocactus amazonicus, Epiphyllum sp., Hylocereus sp., Mammillaria columbiana, Melocactus (andinus, caesius, curvispinus, mazelianus, schatzlii), Opuntia sp., Pereskia sp., Pilosocereus lanuginosus, Rhipsalis sp., Selenicereus inermis, S.megalanthus

Kulumbia Brytyjska
prowincja w płd.-zach. Kanadzie, nad O.Spokojnym, powierzchnia wyżynna i górzysta
wyst. Coryphantha vivipara, Opuntia colombiana

Kolumbii Wyżyna
wyż. śródgórska w płn.-zach części USA, między G.Skalistymi i G.Kaskadowymi, śr. wys. 1050 m, roślinność pustynna i półpustynna

Komora nasienna
część owocu roślin mieszcząca nasiona

Komora nektarowa
nectarium, p. miodniki

Komora zalążni
część zalążni mieszcząca zalążki

Komory
wyspy u wsch. wybrzeża Afryki
wyst. Rhipsalis baccifera ssp. mauritana

Komórka centralna
dwujądrowa komórka wchodząca w skład woreczka zalążkowego, zapłodniona podczas podwójnego zapłodnienia staje się komórką macierzystą bielma

Komórka jajowa
gameta żeńska, mająca postać dużej nieruchliwej komórki, u roślin okrytonasiennych znajduje się w aparacie jajowym woreczka zalążkowego

Komórka plemnikowa
nieruchliwa komórka rozrodcza (gameta) męska roślin nasiennych przenoszona za pośrednictwem łagiewki pyłkowej

Kontaktowe środki
p. środki kontaktowe

Konwencja CITES
Konwencja Waszyngtońska, p. CITES

Konwergencja cech
kształtowanie się w rozwoju ewolucyjnym podobnych cech budowy, funkcji, pokroju u organizmów różnych grup systematycznych, żyjących w tych samych warunkach środowiska
np. Leuchtenbergia principis (tworząca rozetę pędową) przypominająca rośliny gruboszowate: Agave, Aloe, Echeveria, Sanseviera (tworzące rozety liściowe), np. podobieństwo Astrophytum asterias i Euphorbia obesa

Kora pierwotna
część łodygi i korzenia leżąca między epidermą a walcem osiowym, jej podstawową tkanką jest miękisz, wewnętrzną część stanowi śródskórnia

Kordeina
gorzki i trujący alkaloid zawarty w pędach roślin z rodzaju Ariocarpus - chroni roślinę przed zwierzętami

Korek
(fellem, tkanka korkowa) tkanka wtórna okrywająca starsze łodygi (pnie), korzenie, składa się z martwych komórek wypełnionych powietrzem, o ściankach przesyconych suberyną, co czyni je nieprzepuszczalnymi dla wody

Korkotwórcza miazga
p. miazga korkotwórcza

Korkowacenie
(suberynizacja) odkładanie substancji korkowej (suberyny) na wewnętrznej powierzchni ścianki komórkowej; na normalnej zielonej skórze powstają brązowe plamy o szorstkiej powierzchni, powodowane przez błędy w uprawie (wysoka wilgotność przy słabym pobieraniu wilgoci z podłoża, nagłe zmiany temperatury, nadmiar składników pokarmowych), szkodniki. U niektórych gatunków kaktusów kolumnowych oraz opuncji jest to normalny proces starzenia

Korkowica
(peryderm) zespół tkanek wtórnych, okrywających powierzchnię łodyg i korzeni, powstaje po zakończeniu wzrostu wydłużeniowego tych organów, składa się z warstw korka, fellogenu i fellodermy

Korkowy miękisz
p. miękisz korkowy

Korona kwiatowa
(corolla) górna wewnętrzna część okwiatu składająca się z płatków wolnych (k.wolnokwiatowa) lub zrośniętych (k.zrosłokwiatowa) zwykle barwnych, spełniających wobec organizmów zapylających rodzaj wabika

Korzenie powierzchniowe
system korzeniowy, składający się z intensywnie rozgałęzionych i rozrastających się poziomo w powierzchniowej warstwie gleby korzeni, przystosowane są one do szybkiego pobierania wody pochodzącej z płytko przenikających skąpych opadów (z dużej powierzchni i bardzo małej głębokości), charakterystyczne dla sukulentów

Korzenie wiązkowe
system korzeniowy składający się najczęściej z korzeni przybyszowych podobnych do siebie pod względem wielkości i kształtu

Korzeń
organ stanowiący zwykle podziemną część rośliny, pobiera z gleby wodę wraz z rozpuszczonymi w niej związkami oraz przytwierdza roślinę do podłoża

Korzeń burakowy
określenie stosowane dla grubego korzenia głównego otoczonego drobnymi korzeniami bocznymi np. Pterocactus tuberosus, Peniocereus greggii, Rapicactus mandragora, Neochilenia napina

Korzeń czepny
korzeń przybyszowy wyrastający z łodygi, umożliwiający roślinie przytwierdzenie się do podpory, występuje m.in. u epifitów

Korzeń palowy
system korzeniowy na który składają się: długi i silny korzeń główny od którego wyrastają delikatne korzenie boczne

Korzeń powietrzny
wyrastający w dowolnych miejscach wzdłuż pędu wyspecjalizowany w pochłanianiu wilgoci czerpanej wprost z atmosfery (rosa, mgły) lub do wchłaniania wody skapującej z drzew, często spełnia rolę organu fotosyntetyzującego, występuje u epifitów

Korzeń przybyszowy
wyrastający z pędu lub innych nadziemnych części rośliny

Korzeń spichrzowy
gruby korzeń, wyspecjalizowany w gromadzeniu materiałów zapasowych

Korzeń zarodkowy
p. radicula

Kostaryka
(Costa Rica) państwo w Am.Środkowej, powierzchnia górzysto-wyżynna, klimat równikowy, wilgotny
wyst. Acanthocereus tetragonus, Disocactus amazonicus, D.kimnachii, Epiphyllum sp., Hylocereus sp., Melocactus curvispinus, Opuntia elatior, O.guatemalensis, Peniocereus hirschtianus, Pereskia lichnidiflora, Pseudorhipsalis sp., Rhipsalis sp., Selenicereus sp., Stenocereus aragonii, Weberocereus sp.

Koszenila
(Coccus cacti, Dactylopius coccus, Czerwiec kaktusowy) mały pluskwiak równoskrzydły, żyjący na opuncjach, dawniej hodowany ze względu na barwnik (karmin), 1 kg barwnika otrzymywano z ok. 120 tys. samic;
karminowy barwnik naturalny stosowany do barwienia tkanin, obecnie głównie do wyrobów cukierniczych, kosmetyków

Kotyledon
p. liścień

Koyo Rampo
wyhodowana przez japończyków forma Astrophytum asterias o ciemnopomarańczowej barwie (w zimie) i jasnożółtej (latem)

Królestwo
najwyższa jednostka w systematyce organizmów;
obecnie obejmuje królestwa organizmów jądrowych - Eukaryota - w których komórki zróżnicowane są na jądro i cytoplazmę (dawniej podzielone na 2 królestwa: roślin i zwierząt) i bezjądrowych - Prokaryota (sinice i bakterie)

Królestwo jądrowych
(Eukaryota) podzielone jest na podkrólestwa zwierząt (Zoobionta), roślin (Phytobionta), grzybów (Mykobionta)

Królestwo (podkrólestwo) roślin
(Plantae) w poprzednio obowiązującej klasyfikacji organizmów najwyższa jednostka w sytematyce roślin, obejmująca wszystkie rośliny. Obecnie zredukowana do rangi podkrólestwa Phytobionta, p. roślina, p. taksonomia

Krótkiego dnia rośliny
p. rośliny krotkiego dnia

Ksantofile
żółte barwniki roślinne należące do karotenoidów, występujące w kwiatach, owocach

Kserochazja
zjawisko otwierania się owoców pod wpływem suchego powietrza

Kserofile
organizmy dla których optymalnym środowiskiem są miejsca suche (stepy, pustynie)

Kserofity
(suchorośla), rośliny żyjące w warunkach długotrwałej suszy powietrza i gleby (pustynie, stepy, nagie skały), dzielą się na kserofity właściwe (o silnie rozwiniętych systemie korzeniowym i małych liściach) i sukulenty

Kserofity właściwe
rośliny przystosowane do znoszenia okresowej suszy, charakteryzują się tym, że gdy woda jest dostępna, efektywnie ją pobierają (poprzez silnie rozwinięty system korzeniowy), przewodzą i transpirują, w okresie suszy zaś są zdolne do ograniczenia zużycia wody poprzez spowolnienie wszelkich procesów życiowych, jak: wymiana gazowa, fotosynteza, i transpiracja (w odróżnieniu od pseudokserofitów - nie przechodzą jednak w stan spoczynku, w przeciwieństwie od sukulentów - nie magazynują wody) dzielą się na malakofity i sklerofity

Kseromorfizm
zespół cech budowy anatomicznej roślin przystosowanych do wegetacji w środowisku okresowo lub długotrwale suchym, np. gruby nabłonek, redukcja liści, szeroko rozgałęziony system korzeniowy

Kserotermiczne rośliny
rośliny z obszarów stale lub okresowo suchych i gorących (stepy, pustynie) przystosowane do życia w warunkach niedoboru wody

Ksylem
p. drewno

KuaS
skrót niemieckiego czasopisma: "Kakteen und andere Sukkulenten"

Kuba
państwo na wyspie na Morzu Karaibskim, powierzchnia w większości nizinna, na wsch. i zach. krańcach wyspy góry, klimat podrównikowy, wilgotny
wyst. Acanthocereus, Dendrocereus, Epiphyllum, Escobaria, Harrisia, Hylocereus, Leptocereus, Mammillaria, Melocactus, Neolloydia, Opuntia, Pereskia, Pilosocereus, Rhipsalis, Selenicereus, Stenocereus

Kultury in vitro
hodowle izolowanych fragmentów roślin w napowietrzanej syntetycznej pożywce z regulatorem wzrostu, wykorzystywany do masowej produkcji identycznych sadzonek (klonów) o ściśle określonych wyselekcjonowanych cechach, przy hodowli kaktusów raczej nie stosowane
p. rozmnażanie tkankowe

Kultywar
p. odmiana uprawna

Kupula
(cupula) specyficzny twór zwany miseczką owocową, otaczający owoc

Kutner
gęsta warstwa włosków pokrywająca powierzchnię łodygi lub liści, chroniąca roślinę przed nadmierną transpiracją i nasłonecznieniem, przez odbijanie promieni słonecznych nie dopuszcza do przegrzania rośliny

Kutykula
(naskórek) zewnętrzna warstewka kutyny pokrywająca powierzchnie skórki (zewnętrzną warstwę ścian komórkowych) na liściach, łodygach i owocach, chroniąca roślinę przed nadmiernym parowaniem i promieniami ultrafioletowymi, grubość zależna od warunków środowiska (im mniejsza wilgotność, tym grubsza kutykula)

Kutyna
substancja o wyglądzie wosku, tworząca nieprzepuszczalną dla cieczy i gazów warstwę (kutykula) na powierzchni niektórych organów roślin

Kwasy giburylonowe
p. giberelliny

Kwiat
organ rozmnażania płciowego (przez zapylanie) roślin nasiennych, przekształcony i skrócony pęd. Typowy kwiat okrytonasiennych składa się ze słupka, pręcików (części płodne) oraz miodników i okwiatu - korona i kielich (części płonne) osadzonych na dnie kwiatowym

Kwiat dolny
(kwiat hypogynyczny) p. dolny kwiat

Kwiat górny
(kwiat epigynyczny) p. górny kwiat

Kwiat męski
p. pręcikowe kwiaty

Kwiat płonny
p. płonny kwiat

Kwiat pręcikowy
p. pręcikowe kwiaty

Kwiat żeński
p. żeńskie kwiaty

Kwiaty chasmogamiczne
p. chasmogamiczne kwiaty

Kwiaty jednopłciowe
p. jednopłciowe kwiaty

Kwiaty kaktusów
większość kakt. ma kwiaty bezszypułkowe (siedzące), które wyrastają bezpośrednio z areol lub aksilli. Nie występuje wyraźne zróżnicowanie okwiatu na kielich i koronę (okwiat pojedynczy), spiralnie ustawione zewnętrzne listki okwiatu płynnie przechodzą w wewnętrzne (typowe płatki korony). Kwiaty z reguły są obupłciowe, wewnątrz okwiatu znajduje się słupek i spiralnie ułożone pręciki. Słupek składa się z zalążni zrośniętej z dnem kwiatowym (zawsze dolnej) przechodzącej ku górze w wydłużoną płonną szyjkę słupka zakończoną znamieniem, wewnątrz zalążni ukryte są zalążki tj. komórki płciowe (gamety) żeńskie. Pręciki posiadają na nitkach pręcikowych pręciki z dużą ilością pyłku w którym znajdują się komórki płciowe (gamety) męskie.

Kwiaty klejstogamiczne
p. klejstogamiczne kwiaty

Kwiaty obupłciowe
p. obupłciowe kwiaty